1940 сыллаахха П.А. Ойуунускай аатынан Саха судаарыстыбаннай музыкальнай-драматическай тыйаатырын сыанатыгар «Дьулуруйар Ньургун Боотур» испэктээк премьерата буолбута. Оттон 1955 сыллаахха опера жанрыгар салҕаммыта. Ону айыыга искусство үтүөлээх диэйэтэллэрэ Марк Жирков уонна Генрих Литинскэй үлэлээбиттэрэ, онтон либреттотын норуодунай суруйааччы Дмитрий Сивцев – Суорун Омоллоон суруйбута.
Биһиги фондабытыгар бу түөрт аактаах сүдү айымньы 1957 сыллаахха тахсыбыт бырагырааммата баар. Оркестры РСФСР искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ Галина Кривошапко салайбыта, испэктээги Саха АССР искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ Василий Местников туруорбута.
Операны айааччылар Олоҥхо дириҥ ис хоһоонун тиэрдэргэ кыһаллыбыттара. Фольклорист, филологическай наука кандидата, Саха АССР наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ Георгий Эргис бэлиэтээбитинэн, олоҥхоҕо кэпсэнэр норуот үйэлэри уҥуордаан кэлбит ыра санаатын, олорбут олоҕун арыйан көрдөрөр. Айыы аймаҕын бухатыырдара Абааһы күүстэрин кытта охсуһуулара – киһи айылҕа хараҥа күүстэрин кытта туруулаһыытын уонна тэҥэ суох быһыылартан көмүскэнэр суолу тобулууну бэлиэтиир.
Суорун Омоллооҥҥо либреттоны суруйуу олоҕун дьыалата буолбута: «Мин Олоҥхо алыптаах эйгэтин төрөппүт ийэм үүтүн кытта иҥэриммитим. Мин санаабар, бу төрөөбүт норуотум поэтическай чыпчаала, манна биир да тыл сымыйа суох». Оччотооҕуга туруоруллубут айымньы толору бырагыраамматыгар көрөөччүлэр Суорун Омоллоон эпос поэтикатын опера сыанатыгар төһөлөөх долгутуулаахтык тириэрдибитин туһунан сиһилии ааҕыахтарын сөбө.
Дирижер Галина Кривошапко оркестры кытта үлэтин айар талаан үрдүк өрөгөйүн быһыытынан ахтыбыта.Оттон режиссер Василий Местников «оҕо эрдэҕиттэн долгуппут дьикти фантастикатынан» кынаттаммыта. Ити киниэхэ сыанаҕа Олоҥхо чаҕылхай, ураты эйгэтин айарыгар кыах биэрбитэ.
В 1940 году на сцене Государственного якутского музыкально-драматического театра им. П.А. Ойунского состоялась премьера спектакля «Дьулуруйар Ньургун Боотур». В 1955 году постановка получила продолжение в жанре оперы. Над ее созданием трудились заслуженные деятели искусств Марк Жирков и Генрих Литинский, а либретто написал народный писатель Дмитрий Сивцев – Суорун Омоллоон.
В нашем фонде хранится программа 1957 года, позволяющая заглянуть в историю этого монументального четырехактного произведения. Оркестром управляла заслуженный деятель искусств РСФСР Галина Кривошапко, а постановку осуществил заслуженный деятель искусств ЯАССР Василий Местников.
Создатели оперы стремились передать глубинный смысл Олонхо. Как отмечал фольклорист, кандидат филологических наук, заслуженный деятель науки ЯАССР Георгий Эргис, героический эпос отражает извечные идеалы и мечты народа. Борьба богатырей племени Айыы с силами зла Абааһы символизирует противостояние человека темным силам природы и социальной несправедливости.
Для Суорун Омоллона работа над либретто стала делом всей жизни: «Я впитал очарование Олонхо с молоком матери. Для меня оно – вершина поэтического гения родного народа, где нет ни одного слова лжи». В программке того времени зрители могли подробно прочитать о том, с каким трепетом и какими трудностями он переносил поэтику эпоса на оперную сцену.
Дирижер Галина Кривошапко вспоминала о работе с оркестром как о большой творческой радости. Режиссер Василий Местников был вдохновлен «причудливой фантастикой, волновавшей с детства». Именно это позволило ему создать на сцене яркий, самобытный мир Олонхо.
