Биһиги архыыппыт пуондатыгар Николай Николаевич Курилов юкагирдыы тылынан суруллубут «Мин дойдум – табалаах туундра» диэн оҕолорго анаан таһаарбыт хоһооннорун хомуурунньуга харалла сытар. Кинигэ 1985 сыллаахха Черскэй бөһүөлэгэр бэчээттэммитэ уонна Хотугу дойду аҕыйах ахсааннаах норуотун духуобунай култууратын чөлгө тутан хаалларыыга улахан туоһута буолар.
Юкагир тыла сүтэр кутталлаах буолан хас биирдии кинигэ экземпляра сыаналаах, күндү. Тыыннаах, уобарастаах тылынан суруллубут хоһооннор ааҕааччыны киэҥ куйаар туундра абылаҥар тиэрдэллэр, онно таба – доҕор уонна аһатааччы-сиэтээччи, оттон айылҕа киһилиин кэпсэтэр.
Билэр дьон кинини бэйэтин норуотун историятыгар бүтүн эпоханы түмпүт киһинэн ааҕаллар. Кини үс тылынан – юкагирдыы, сахалыы уонна нууччалыы хоһооннору, прозаны суруйара. Курилов бастакы хоһооннорун кинигэтэ «Туундара сибэккилэрэ» 1982 сыллаахха тахсыбыта. Ону таһынан, кини Окат Бэй диэн псевдонимынан бастакы юкагир фантаст-суруйааччыта этэ. 1980–1990 сыллардаахха суруллубут «Фантастическай кэпсээннэрэ» 1993 сыллаахха Дьокуускайга бэчээттэммиттэрэ.
Курилов юкагир ойуулуур-дьүһүннүүр искусствотын төрүттээччи быһыытынан эмиэ биллэр, кини үлэлэрэ музейдарга уонна чааһынай коллекцияларга харалла сыталлар. Кини В.И. Суриков аатынан Красноярскайдааҕы художественнай училищены бүтэрбитэ, ити кэнниттэн элбэх графическай уонна живопись айымньыларын айбыта, онно туундара, юкагир норуотун олоҕо-дьаһаҕа уонна дууһата ойууланар.
Николай Курилов кабинекка бүгэн эрэ олорор учуонай буолбатаҕа. Кини бэйэтин норуотун кыһалҕатынан олорбута уонна күүскэ үлэлээбитэ. 1997 сыллаахтан аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар тылларынан биэриини таһаарар «Геван» радиостанция редакторынан уонна дикторынан үлэлээбитэ. Ыраах таба стадаларыгар сылдьар табаһыттар төрөөбүт тылларынан сонуннары кини биэриилэриттэн истэллэрэ.
Убайа, биллэр лингвист Гаврил Куриловтыын – Улуро Адолыын юкагир норуотун туһугар улахан үлэни ыыппыттара. Николай 1987 сыллаахха тахсыбыт бастакы юкагир букварын оҥорсубут уонна ойуулаабыт дьонтон биирдэстэрэ буолар. Кини алын кылаас оҕолоругар анаан «Көрдөөх буквары» уонна юкагир тылынан ааҕар кинигэлэри айбыта, ити үлэлэрэ суох оҕолору төрөөбүт тылларыгар үөрэтии кыаллыбат этэ.
Николай Николаевич Курилов айар куттаах киһи этэ. Кини киистэни, ручканы эбэтэр микрофону ылан, төрөөбүт норуота сүтэн хаалбатын туһугар туох баар ис кыаҕын, кыһалҕатын ууран уурбута.
В фонде нашего архива хранится сборник стихотворений для детей Николая Николаевича Курилова «Моя родина – оленья тундра» на юкагирском языке. Книга была издана в 1985 году в поселке Черский и является свидетельством сохранения духовной культуры одного из самых малочисленных народов Севера.
Для юкагирского народа, чей язык находится под угрозой исчезновения, каждый экземпляр книги бесценен. Стихи, написанные живым, образным языком, переносят читателя в мир бескрайней тундры, где олень – друг и кормилец, а природа говорит с человеком.
Многие считают его человеком, воплотившим целую эпоху в истории своего народа. Он писал стихи и прозу на трех языках – юкагирском, якутском и русском. Первая книга стихов Курилова «Цветы тундры» вышла в 1982 году. Кроме того, он стал первым юкагирским фантастом под псевдонимом Окат Бэй. «Фантастические рассказы», написанные в период с 1980 по 1990 год, были изданы в Якутске в 1993 году.
Курилов известен как основоположник юкагирского изобразительного искусства, чьи работы хранятся в музеях и частных коллекциях. Он окончил Красноярское художественное училище имени В.И. Сурикова, после чего создал множество графических и живописных произведений, в которых оживает тундра, быт и душа юкагирского народа.
Николай Курилов не был кабинетным ученым. Он жил проблемами своего народа и действовал. С 1997 года работал редактором и диктором радиостанции «Геван», вещающей на языках малочисленных народов Севера. Именно его голос слышали оленеводы в отдаленных стойбищах, узнавая новости на родном языке.
Вместе со своим братом, знаменитым лингвистом Гаврилом Куриловым – Улуро Адо, он провел огромную работу. Николай был одним из тех, кто составил и проиллюстрировал первый юкагирский букварь, вышедший в 1987 году. Он создал «Веселый букварь» и учебники для чтения на юкагирском языке для начальных классов, без которых обучение детей родному языку было бы невозможным.
Николай Николаевич Курилов был созидателем. Он брал кисть, ручку или микрофон и делал то, без чего его народ мог исчезнуть.
