СӨ Национальнай архыыбын фондатыгар сахалар уонна эбэҥкилэр булт тэриллэрин уонна дьиэ-уот малларын уруһуйдарын уонна суруйууларын бэрт интэриэһинэй докумуона харалла сытар. Бу хомуйар үлэни 1938 сыл тохсунньу 29 күнүттэн муус устар 27 күнүгэр диэри Саха сирин историятын чинчийэр уопсастыба ыыппыт.
Саха сирин историятын чинчийэр уопсастыба кыраайы үөрэтэр уонна научнай-чинчийэр тэрилтэ быһыытынан 1930-с сылларга үлэлээбитэ. Кини улуустарынан экономическай очеркалары хомуйуунан, олохтоох омуктар култуураларын уонна олохторун-дьаһахтарын үөрэтиинэн, саха номохторун уонна былыргы кэпсээннэрин устуунан, ону таһынан музей үлэтин тэрийиитинэн дьарыктанара.
Уопсастыба тэриллиитэ СССР-га «кыраайы үөрэтии көмүс уон сыла» диэн ааттаммыт кэм сорҕото буолбута. Кини күүстээх үлэтин түмүгэр Саха сирин научнай интеллигенцията үөскээбитэ уонна сайдыбыта. Ол эрээри 1930-с сыллар бүтүүлэригэр тэрилтэ үлэтэ политическай репрессияларынан сылтаан тохтотуллубута. Уопсастыба элбэх чилиэннэрэ, ол иһигэр Максим Аммосов, репрессияламмыттара, онтон кинилэр үлэлэрэ өр сылларга наука туһаныытыттан таһаарыллыбыттара. 1938 сыл уопсастыба үлэтигэр бүтэһик сыл этэ.
Биһиги көрдөрөр докумуоммутугар Алдан-Маайа (билҥҥинэн Уус Майа) улууһун олоҕун-дьаһаҕын, малларын уруһуйдара бааллар. Хас биирдии уруһуйга мал кээмэйдэрэ (уһуна уонна кэтитэ) уонна кылгас быһаарыы суруллубут. Биһиги бу уруһуйдары тиэмэлэринэн арааран таһаарарга быһаардыбыт. Бастакы таһаарыы — былыргы төрүт оонньууларга аналлаах. Манна 1930-с сылларга оҕо оонньуурдара – кокуукка уонна киниэхэ куобах тириититтэн суорҕан, мас оҥоһуктан оҕо оонньуур дьиэтээҕи сүөһүлэрэ (ынахтар) уруһуйдаммытар.
В нашем фонде хранится интересный документ, содержащий зарисовки и описания предметов охотничьего промысла и домашнего обихода якутов и тунгусов. Работы были проведены Обществом изучения Якутской АССР в период с 29 января по 27 апреля 1938 года.
Общество изучения ЯАССР – это краеведческая и научно-исследовательская организация, действовавшая в Якутии в 1930-е годы. Оно занималось сбором экономических очерков по улусам, изучением культуры и быта народов, записью якутских легенд и преданий, а также организацией музейной работы.
Возникновение Общества стало частью так называемого «золотого десятилетия краеведческого бума» в СССР. Благодаря его активной деятельности сформировалась и выросла научная интеллигенция Якутии. Однако в конце 1930-х годов работа организации была прервана в связи с политическими репрессиями. Многие ее члены, включая Максима Аммосова, были репрессированы, а их труды на долгие годы изъяты из научного оборота. 1938 год стал последним в истории Общества.
Документ, который мы представляем, содержит зарисовки предметов быта Алдано-Майского улуса. Каждый рисунок сопровождается указанием размеров (длины и ширины) и краткой аннотацией. Мы решили публиковать эти иллюстрации тематическими сериями, и сегодня открываем подборку, посвященную традиционным игрушкам.