В 2025 году Национальный архив Якутии представил на выставке «Эволюция образа Толстого в изобразительном искусстве» в Национальном художественном музее РС(Я) письмо Льва Толстого, написанное в апреле 1904 года губернатору Якутской области Виктору Булатову. Экспонат обладает не только музейной, но и большой исторической ценностью.
Документ содержит собственноручную подпись Толстого, а его содержание раскрывает малоизвестную страницу в истории Якутии.
В письме Толстой лично обратился к власти с просьбой смягчить участь сельского учителя Якова Трофимовича Чаги, сосланного в Якутскую область за отказ от военной службы по религиозным убеждениям. Писатель просил разрешить Чаге переехать из места ссылки в город Якутск.
Особую силу документу придают слова самого Толстого о Чаге. Писатель характеризовал его как «человека в высшей степени нравственного и религиозного» и подчеркивал, что его «преступление» заключалось лишь в том, что он «не мог исполнять требований военной службы» по своим убеждениям.
Письмо является историческим свидетельством того, как в конце жизни Толстой лично заступался за людей, пострадавших за свои убеждения, что делает его особенно ценным.
025 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай уус-уран түмэлигэр «Толстой обраһа уруһуй искусствотыгар сайдыыта» диэн быыстапкаҕа Лев Толстой 1904 сыл муус устар ыйыгар Дьокуускай уобалаһын губернаторыгар Виктор Булатовка суруйбут суруга бастакынан көрдөрүллүбүтэ. Бу экспонат түмэл сыаннаһын эрэ буолбакка, улахан историческай суолталаах сыаннаһы эмиэ сүгэр.
Докумуону Толстой бэйэтэ илии баттаабыт, ис хоһооно саха сирин историятыгар киэҥник тарҕамматах кэрдиис кэми көрдөрөр.
Толстой суругар тыа учуутала Яков Трофимович Чага дьылҕатын чэпчэтэр туһугар былаастарга туһунан бэйэтэ көрдөспүтэ. Яков сэриилэһиини утарарын иһин, байыаннай сулууспаттан аккаастаммытыттан Якутскай уобаласка көскө ыытыллыбыта. Ону таһынан суруйааччы Чагаҕа көскө ыйыллыбыт сириттэн Якутскай куоракка көһөрүгэр көҥүл биэриҥ диэн ыйыппыт.
Докумуоҥҥа ураты күүһү Толстой бэйэтэ Чаҕа туһунан эппит тыллара биэрэллэр. Суруйааччы кинини сиэр-майгы, итэҕэл өттүнэн үрдүк таһымнааҕын бэлиэтиир. Кини “буруйа” оччотооҕу байыаннай кэм ирдэбилин ылымматыгар, толорор кыаҕа суоҕар сытар.
Сурук Толстой олоҕун бүтүүтүгэр бэйэтин итэҕэлин уонна көрүүлэрин иһин эрэйдэммит дьон көмүскэлигэр туруммутун туоһулуур устуоруйа бэлиэтэ буолар, ол иһин бу сурук өссө ордук сыаналаах.
Сахалыы тылбаастаата Михайлова С.Э.